Miasta stoją dziś w centrum wielu wyzwań środowiskowych. To właśnie na obszarach miejskich koncentruje się znaczna część europejskiej populacji – około dwóch na trzech Europejczyków mieszka w mieście. Dlatego działania samorządów mają ogromne znaczenie dla poprawy jakości środowiska i przeciwdziałania zmianom klimatu.
Komisja Europejska od lat wyróżnia miasta, które podejmują ambitne działania na rzecz zielonej transformacji. Służą temu dwa prestiżowe tytuły: European Green Capital – Europejska Zielona Stolica oraz European Green Leaf – Europejski Zielony Liść.
Dwa tytuły, jeden cel
Europejska Zielona Stolica (European Green Capital) jest przyznawana miastom liczącym powyżej 100 tysięcy mieszkańców. Z kolei Europejski Zielony Liść (European Green Leaf) skierowany jest do mniejszych miast, liczących od 20 tysięcy mieszkańców.
Oba wyróżnienia mają wspólny cel – doceniać miasta, które konsekwentnie pracują nad tym, aby ich mieszkańcom żyło się lepiej, zdrowiej i bardziej komfortowo, jednocześnie ograniczając presję na środowisko.
Oceniane są między innymi działania związane z jakością powietrza i wody, ochroną przyrody, gospodarką odpadami, klimatem, zielenią miejską czy adaptacją do skutków zmian klimatu.
Zielona transformacja zaczyna się lokalnie
Nagrody Komisji Europejskiej pokazują, że skuteczna polityka środowiskowa nie musi zaczynać się od wielkich, międzynarodowych decyzji. Ogromne znaczenie mają działania podejmowane lokalnie – przez miasta, samorządy i mieszkańców.
To właśnie miasta mogą rozwijać transport publiczny i rowerowy, zwiększać powierzchnię terenów zielonych, poprawiać efektywność energetyczną budynków, ograniczać emisje, rozwijać odnawialne źródła energii czy lepiej przygotowywać się na fale upałów, susze i intensywne opady.
Równie ważne jest angażowanie mieszkańców. Zielona transformacja nie jest wyłącznie zadaniem urzędu czy miejskich jednostek. Jej powodzenie zależy również od tego, czy mieszkańcy mają możliwość uczestniczenia w zmianach i współtworzenia bardziej przyjaznego środowisku miasta.
Dlaczego te nagrody są ważne?
Tytuł Europejskiej Zielonej Stolicy i Europejskiego Zielonego Liścia to nie tylko prestiżowe wyróżnienia.
Otrzymanie nagrody może być impulsem do podejmowania jeszcze ambitniejszych działań środowiskowych, wzmacniać lokalną dumę i zwiększać zainteresowanie miastem. Zielone miasta mogą być również atrakcyjniejsze dla mieszkańców, inwestorów i turystów.
Co równie ważne, zwycięzcy i finaliści stają się przykładami dla innych samorządów. Ich doświadczenia pokazują, że zielona transformacja jest możliwa i może przynosić konkretne korzyści – od czystszego powietrza i większej ilości zieleni po lepszą jakość życia mieszkańców.
Bielsko-Biała wśród europejskich finalistów
W 2026 roku o tytuł European Green Capital 2028 rywalizuje pięć miast, w tym Bielsko-Biała. Sam awans do ścisłego finału jest znaczącym osiągnięciem – miasto znalazło się w gronie europejskich samorządów, których działania i plany zostały wysoko ocenione na tle konkurencji.
Obok Bielska-Białej w finale znalazły się Aalborg, Koszyce, Porto i Saragossa.
To także szansa na pokazanie, że działania prowadzone w Bielsku-Białej wpisują się w szerszy europejski kierunek zmian – budowania miast bardziej odpornych na zmiany klimatu, przyjaznych mieszkańcom i odpowiedzialnych za środowisko.
Miasta, od których możemy się uczyć
Europejska Zielona Stolica i Europejski Zielony Liść tworzą dziś swoistą mapę dobrych praktyk. Zwycięzcy i finaliści kolejnych edycji pokazują różne sposoby prowadzenia zielonej transformacji – dostosowane do wielkości miasta, jego położenia, potrzeb mieszkańców i lokalnych uwarunkowań.
Komisja Europejska gromadzi doświadczenia tych miast w ramach Green Capital Book, czyli Zielonej Księgi Europejskiej Zielonej Stolicy. Zawiera ona między innymi opinie i wizje miast, dobre praktyki, raporty z ocen oraz informacje dotyczące dziedzictwa kolejnych laureatów.
Dzięki temu konkurs nie kończy się w momencie ogłoszenia zwycięzcy. Wiedza i doświadczenia miast mogą być wykorzystywane przez kolejne samorządy, które chcą przyspieszyć własną zieloną transformację.
Każde miasto może być częścią tej zmiany. A miasta, które już ją rozpoczęły, mogą pokazać innym, jak zrobić kolejny krok.